İstanbul, Türkiye

Kıymetli Evrak Hukuku

Kıymetli evraklar, belirli değerlere sahip olan ve yasal bir şekle sahip olan senetlerden oluşmaktadır. Bu evraklar hayatımızın her safhasında kullanılmaktadır. Bu nedenle, bu evraklar ile ilgili her türlü düzenleme kıymetli evrak hukuku kurallarına göre yapılmaktadır. Kıymetli evrak hukukunun iyi bilinmemesinden kaynaklanan, birçok hukuki ve maddi sorunla karşılaşılmaktadır.

Kıymetli Evrak Nedir?

Üzerinde yazılı bulunan hakkın senetle sıkı sıkıya bağlı olduğu, bu nedenle de hakkın sadece bu belge ile istenebildiği ve bu belge ile de devredilebildiği senetlere kıymetli evrak denmektedir. Kıymetli evraklar, hak sahibinin veya alacaklının elinde bulunmaktadır, bu evraklar alacaklının hakkını ve borçlunun vaadini göstermektedir. Bir başka deyişle kıymetli evraklar, üzerinde hak yazılı olan ve kendisi ibraz edilmeden hiçbir hak iddia edilemeyen evraklardır.

Kıymetli Evrak Özellikleri

Kıymetli evraklar, normal alacak senetlerinden çok farklıdır, bu farklılık özelliklerinden ve işlevlerinden kaynaklanmaktadır. 

Kıymetli evrakların en önemli özellikleri şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Hak nakden değerlendirilebilmelidir.
  • Hak başkasına devredilebilir olmalıdır.
  • Senetle yazılı olan hak arasında ayrılamaz bir bağ bulunmaktadır, bu nedenle senet olmadan hakkın talebi ve devri gerçekleştirilememektedir.
  • Soyutluk ilkesi yürürlüktedir, senedin düzenlenmesine neden olan temel borç ilişkisi, kıymetli evrak üzerinden anlaşılamaz.
  • Kıymetli evrak tipleri kanunda sınırlayıcı sayıda belirtilmiştir.
  • Kıymetli evrak sıkı şekil şartlarına tabidir.

Kıymetli evrak çeşitlerinden olan özellikle çek konusunda, önemli davalar açılmaktadır. Bunun için bu evrakların kullanılması konusunda, hukuki destek alınması faydalı olmaktadır.

Hukuksal destek için kıymetli evrak avukatı İstanbul aramaları yapanlar, kıymetli evrak hukukunda tecrübeli ve mevzuata hâkim avukatları tercih etmelidir.

Kıymetli Evrak Türleri

Kanunda kıymetli evrakların türleri de belirlenmiştir. 

Buna göre kıymetli evrak türleri şu şekilde sıralanmaktadır;

  • İçindeki hakkın niteliğine göre kıymetli evrak türleri: Alacak senetleri, eşya hukuku senetleri ve ortaklık senetleri
  • Hakkın senetten önce var olup olmadığına göre kıymetli evrak türleri: Kurucu kıymetli evrak ve bildirici kıymetli evrak
  • Düzenlenmesine sebep olan hukuki işlem ile ilişkisine göre kıymetli evrak türleri: Mücerret (sebebinden soyut) kıymetli evrak ve illi (sebebe bağlı) kıymetli evrak
  • Kamu itimadına mazhar olup olmadığına göre kıymetli evrak türleri: Kamu itimadına mazhar olan kıymetli evrak ve kamu itimadına mazhar olmayan kıymetli evrak
  • Tedavüle çıkarılış sayılarına göre kıymetli evrak türleri: Tedavüle tek tek çıkan kıymetli evraklar ve tedavüle çok sayıda çıkan kıymetli evraklar
  • Yatırım amacı taşıyıp taşımamalarına göre kıymetli evrak türleri: Menkul kıymet olan kıymetli evrak ve menkul kıymet olmayan kıymetli evrak
  • Hak sahibini teşhis etme işlemine göre kıymetli evrak türleri: Nama yazılı senetler, emre yazılı senetler (bono gibi) ve hamile (hamiline) yazılı senetler

Hak sahibini teşhis etme işlemine göre sınıflandırılan kıymetli evraklar devir şekline göre de sınıflandırılabilmektedir.

Kıymetli Evrak Hukuku Nedir?

İçeriğinde bir para veya eşya alacağı ya da ortaklık hakkı bulunan kıymetli evrak, iş hayatında kullanılan en önemli senetler niteliğindedir. Bu senetler belirli sayılarda basılmakta ve zorunlu şekil şartlarına bağlı olarak çıkarılmaktadır.

Bu senetlerin türleri, içerikleri, düzenleme şartları, tahsil veya rehin verilebilme şartları ile devredilebilme şartları gibi konuları, düzenleyen hukuk dalına kıymetli evrak hukuku denmektedir.

Kıymetli Evrakın Ziyai ve İptal

Kıymetli evrakın zayi olması durumu, hak sahibinin rızası olmadan senedin elinden çıkmış olması, kullanılamaz hâle gelmesi, kaybolması, yanması, çalınması, senedin yıpranıp hukuki sonuç doğuracak kısımlarının okunamayacak duruma gelmesi ya da yırtılmış olması anlamlarında kullanılmaktadır. Kanun bu durumlar için, kıymetli evrakın ziyai ve iptal davası açma imkânı tanımaktadır. 

Bu kapsamda açılacak davalar ile ilgili, kanunda şu şekilde hükümler bulunmaktadır;

  • Kıymetli evrakı zayi olan hak sahibi kişi, senedin iptali için karar verilmesini isteme hakkına sahiptir. Mahkeme bu durumda, kıymetli evrakın iptali doğrultusunda karar verebilir. (TTK md: 651)
  • İptal kararı verilmiş olsa bile, senetsiz olarak hak sahibinin hakkını ileri sürme veya yeniden bir senet düzenlenmesini isteme hakkı vardır. (TTK md: 652)

İptal davasının açılabilmesi için, senedin ibrazının herkese karşı imkansızlaşması gerekmektedir. İkinci bir şart olarak da senette yer alan hakkın varlığının devam ediyor olması gerekmektedir. Asliye ticaret mahkemeleri, kıymetli evrakın zayi olması nedeniyle iptal edilmesi davalarına bakmakla görevlendirilmiştir. Bu davaların yürütülmesi için yapılan, kıymetli evrak avukatı İstanbul başlıklı aramalarda, tercih edilecek avukatın bu konu ile ilgili tecrübesi incelenmelidir.

Kıymetli Evrakın Zayi Olması Durumu ve Alınacak Önemler

Kıymetli evrak özelliğini iki durumda kaybetmektedir. 

Bunlar;

  • Kıymetli evrakın içerdiği hakkın sona ermesi
  • Kıymetli evrakın zayi olması sebebiyle açılan iptal davası sonucu zayi olan kıymetli evrakın iptaline ilişkin kararın verilmesi ile kıymetli evrak özelliğini kaybetmesidir. Kıymetli evrakın zayi olması durumunda alınacak önemler üç şekilde gerçekleşmektedir. Bunlardan birincisi; ödeme yasağı kararı talep etmektir. Hak sahibi, kıymetli evrakı zayi olması durumunda, yerleşim yerinde bulunan asliye ticaret mahkemesine müracaat ederek, senedi ibraz edene ödenmemesi için ödeme yasağı kararı talep edebilir. Davacı ödeme yasağı kararının verilmesinden sonra, en geç iki hafta içinde iptal davası açabilmektedir, bu süre aşıldığında dava reddedilmektedir. Mahkeme hâkimi bu durumda, senetteki bedelin %10’u ile %20’si arasında bir oranda teminat yatırılmasını istemektedir.
  • İkincisi ise iade davası açmaktır. Rızası dışında kıymetli evrakı elinden çıkmış kişilerin, evrakın kimde olduğunu bilmeleri hâlinde, bu kişi veya kişiler ile ilgili iade davası açma hakkı bulunmaktadır. (TTK 763. Madde)
  • Üçüncü önlem ise, iptal davası açmaktır. Kıymetli evrakı zayi olan hak sahiplerinin, evraklarının iptali için iptal davası açmaya hakları vardır. (TTK’nın 651. Maddesinin 2. Fıkrası)

Kıymetli Evrakın Devir Şekli Nasıldır?

Kıymetli evrakların devir işlemleri sadece nama yazılı, emre yazılı (poliçe gibi) ve hamiline yazılı senetler için geçerli olmaktadır. Nama yazılı senetler, ilk olarak alacaklının adının üzerinde yazılı olduğu senetlerdir. Bu senetler, alacağın temliki usullerine uygun olarak devredilebilmektedir.

Emre yazılı senetler de ilk alacaklının adı yazılıdır ve emrine kaydı taşımaktadır. Bono, poliçe ve çekte bu kayıt var kabul edilmektedir. Bu senetler ise ciro ve teslim ile devredilebilir.

Hamiline yazılı senetler, elinde bulunduran kim ise onun hak sahibi sayılacağı senettir. Bu nedenle bu tür senetlerde devir için özel bir şekil bulunmaz. Hamilin elinde senedi, alacağı devretmek istediği şahsa teslim etmesi yeterli olmaktadır. Çek hamiline yazılabilir ancak, bono ve poliçeler hamiline yazılmaz.

Kambiyo Senetleri Nelerdir?

Kambiyo senetleri emre yazılmış olan kıymetli evraklar türündendir. Kambiyo senetleri, para alacağını içeren kıymetli evraktır. Kambiyo senedindeki borçlu, hamiline senedin üstünde yazılı olan miktarı ödemeyi taahhüt etmektedir. 

Bu senetler şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Bono: Düşük riske sahip ve güvenli bir ödeme aracıdır. Vadeli olma özelliği, bonoların tahvillerden ayrılmasını sağlar. Bonolar bankalar tarafından da bozulabilmektedir.
  • Poliçe: Borçlu ve alacaklı kişi arasında imzalanan bir kıymetli evraktır ve borçlu ile alacaklı arasındaki parasal ilişkiyi düzenlemektedir. Bonolar iki kişi tarafından, poliçeler ise düzenleyen kişi de dahil olarak üç kişi tarafından imzalanmaktadır.
  • Çek (hamiline yazılı çek dahil): Ödeme aracı olarak kullanılır ve banka, alacaklı ve borçlu arasında imzalanır. Devredilme özelliği bulunmaktadır.

Kambiyo senetleri ayrıca şu özellikleri taşımaktadır;

  • Bir alacak hakkını içerir
  • Uluslararası bir nitelik taşır
  • Bir borç ilişkisini kurucu niteliktedir
  • İmzaların ve beyanların bağımsızlığı ilkesi geçerlidir
  • Ödenmesi için senedin ibrazı gereklidir
  • Gerekli şekil şartlarına uygun olmalıdır
  • Emre yazılı senetlerdir
  • Kambiyo senetleri elektronik imza ile düzenlenememekte ve bu yöntemle de işlem yapılamamaktadır.

Ayrıca, senedi imzalayanlar, kefil sıfatı ile imzalamış olsalar dahi müteselsil borçlu durumundadır.

Kıymetli evrak hukukunun yanı sıra rekabet hukuku ve kara taşıma hukuku sayfalarına göz atabilirsiniz.

 

Yazıyı Paylaş

Bu yazıyı okuyanlar bunları da okudu

Kıdem Tazminatı Nedir Kıdem Tazminatı Hesaplama
24 Ağustos 2021

İşçilerin önemli bir güvencesi olan kıdem tazminatı, her dönem gündemi meşgul etmeye devam ediyor. Özellikle kıdem tazminatıyla ilgili gerekli bilgilere sahip olmayan kişiler, bu konuda mağduriyetler yaşıyor ve haklarını yargı yolu ile almaya çalışıyorlar. Bu nedenle sadece işçiler değil, işverenlerin de kıdem tazminatıyla ilgili bilgi sahibi olması gerekiyor. Kıdem Tazminatı Nedir? En basit tanımı ile işçilerin çalıştığı süreler karşılığında hak ettikleri tazminata kıdem tazminatı adı...

Devamını Oku
Müsadere Sistemi Nedir?
24 Ağustos 2021

Ceza kanununda yer alan müsadere sistemi, Osmanlı İmparatorluğu’ndan günümüze kadar uygulanan bir nevi güvenlik tedbiridir. Fatih Sultan Mehmet tarafından uygulamaya başlanılan bu sistem, özellikle rüşvet gibi kanuna aykırı yöntemlerle haksız kazanç elde edenlerin, mal varlıklarına el konulması şeklinde işletiliyordu. Tanzimat fermanı ile yürürlükten kaldırılmış olan müsadere sistemi, günümüz ceza kanununda yerini almaya devam etmektedir. Bu sistem sadece mahkeme kararı ile uygulanabilir ve bir ceza türü...

Devamını Oku
Yağma Suçu Nedir?
24 Ağustos 2021

Başkasının hakimiyeti altında bulunan bir menkulün, tehdit ya da cebir kullanılarak başka kişi veya kişiler tarafından alınmasına gasp veya yağma suçu adı verilir. Yargıtay’ın vermiş olduğu kararlara göre, bu suç sadece menkuller için işlenebilir yani gayrimenkul söz konusu suçun unsuru olamaz. Yağma suçu, hırsızlık suçunun kullanılan yöntem olarak bir türü gibi değerlendirilebilir. Yağma suçunda, hırsızlıktan farklı olarak menkulün tehdit ve cebir kullanılarak, alınması söz konusudur....

Devamını Oku
Call Now Button
Mesajlaşmaya Başla!
Whatsapp Danışma Hattı
Merhaba!
Nasıl Yardımcı Olabiliriz?