İstanbul, Türkiye

Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri

Tarafsız bir hakem tarafından, uyuşmazlığın tarafı olan kimselere, mahkemeye gitmeden uyuşmazlığın çözülmesi konusunda yardımcı olunduğu çözüm yöntemlerine, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri adı verilmektedir. Diğer bir deyişle, bu yöntemler tarafların özgür iradeleri ile seçim yapabildiği ve yargı organlarının alternatifi olan yöntemlerdir.

Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin uygulanmasındaki maksat, mahkemelerin iş yüklerinin azaltılması ile uyuşmazlıkların daha hızlı ve kolay olarak çözülmesidir. Bu yöntemle elde edilen en önemli husus ise, sonuçta tarafların hiçbirinin kaybetmiyor olmasıdır. Çünkü adından da anlaşıldığı gibi, tarafların uyuşmasını amaçlayan yöntemlerdir. Bu yöntemlerin uygulanması ile ilgili maddelerin bulunduğu, birçok kanunumuz bulunmaktadır. 

Bunların başlıcaları;

  • Medeni usul kanunu (HUMK madde: 213/1)
  • Avukatlık kanunu (Av.K. madde: 35/A)
  • Tüketicinin korunması hakkındaki kanun (TKHK madde: 22)
  • Toplu iş sözleşmesi grev ve lokavt kanunu (TSGLK madde: 22,23 ile 34/1)
  • Aile mahkemelerinin kuruluş, görev ve yargılama usullerine dair kanun olarak sıralanabilir

Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin uygulanmasında, önemli olan üç unsur bulunmaktadır. Bu yöntemlerin esasını teşkil eden unsur, uyuşmazlığın çözümünde hakem olarak görev yapan tarafsız bir kişinin varlığıdır. Yöntemlerdeki önemli ikinci unsur ise bu yöntemlerin uygulanması kararıdır. Bu karar taraflar tarafından özgür iradeleriyle veya dava esnasında mahkemenin hakemi tarafından verilebilir. Son unsur ise alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin bağlayıcı olmamasıdır fakat tarafların kararı ile bağlayıcı da olabilmektedir.

Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları Nelerdir?

Kanunda belirtilen dört çeşit alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri bulunmaktadır. 

Bunlar şu şekildedir;

  • Arabuluculuk: Arabuluculuk uyuşmazlıkların çözümünde kullanılan en yaygın yöntemdir. Uyuşmazlığın tarafı olan kişiler, uyuşmazlığı çözmek için, kendi iradelerince seçtikleri bir arabulucuya başvururlar. Arabulucuların uyuşmazlığın çözümündeki görevi karar vermek değil, sürecin aksamaması için telkinlerde bulunmaktır. Bu nedenle de haksız veya haklı tarafı tespit etmek gibi bir çaba içinde de bulunamazlar. Arabulucu, esas olarak uyuşmazlığın çözümünde yararlı olacak ve tarafların üzerinde anlaşabileceği müşterek noktaları belirlerler. Bu sayede taraflar bu noktaların artması ile çözüme daha da yaklaşmış olurlar.

Arabuluculuk yöntemi, zorunu ve ihtiyari olmak üzere iki çeşittir. Zorunlu arabuluculuk kanunda belirtilen konularda, dava açılmadan önce zorunlu olarak uygulanması gereken bir yöntemdir. Zorunlu arabuluculuk yönteminin uygulanacağı konular şu şekilde sıralanmaktadır;

  • İşçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıklar
  • Ticari sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklar (taraflardan biri yabancı uyruklu olsa dahi)
  • Genel ticari uyuşmazlıklar: Rekabet yasağı, bono ve çek, bankalar ile finans kuruluşları uyuşmazlıkları gibi
  • Kiracı ile kiralayan arasında meydana gelen kira uyuşmazlıkları
  • Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar: Evliliğin sona ermesi ve nişan bozulması sonrası malların paylaşımı ile nafaka ve tazminatlar gibi
  • Tüketici uyuşmazlıkları: Kredi sözleşmeleri, kredi kartı sözleşmesi, ayıplı hizmet ve ayıplı mal, kargo ve sigorta sözleşmeleri, abonelik, özel kurs, devre mülk ve devre tatil sözleşmeleri gibi
  • Miras paylaşımlarından ve ortaklığın sona ermesinden kaynaklanan uyuşmazlıklar
  • Sigorta şirketleri ile oluşan uyuşmazlıklar

İhtiyari arabuluculukta ise zorunluluk olmamasına rağmen tarafların isteği üzerine kullanılan bir yöntemdir. Ayrıca; gönüllülük, gizlilik, arabulucunun tarafsızlığı, kontrolün taraflarda olması ve eşitlik olmak üzere arabuluculuğun beş temel ilkesi bulunmaktadır.

  • Müzakere: Bu yöntem tarafların herhangi bir hakeme ihtiyaç duymadan, uyuşmazlıkları çözmek için bir araya gelerek, müzakere etmesidir. Genellikle taraflar bu yöntemde, bu konularda uzmanlaşmış tarafsız bir müzakereciyi de müzakere esnasında bulundurmaktadır. Müzakerenin olumsuz sonuçlanması hâlinde, sürecin mahkemeler için bir geçerliliği bulunmamaktadır. Müzakere başarı ile sonuçlanmış ise, yazılı bir sözleşme yapılarak mahkemeye sunulur.
  • Uzlaştırma: Uzlaştırma, ceza muhakemeleri kanunu gereğince, soruşturma ve ceza davası safhalarında, fail ile mağdurun bir uzlaştırıcı tarafından uzlaşmasının sağlanmasına denmektedir. Uygulanan süreç sonunda anlaşma sağlanırsa buna da uzlaşma adı verilmektedir. Uzlaştırma mahkeme aşamasında veya mahkemenin vermiş olduğu karar sonrasında da uygulanabilmektedir. Mahkeme esnasında, hâkimin suçun uzlaştırma kapsamına girdiği kanaati oluşursa, hâkim bu yöntemin uygulanmasını isteyebilmektedir. Karar verildikten sonra, uzlaşma sağlanırsa bu sefer de infaz durdurularak, uzlaşma hükümlerine göre dava düşmektedir. Uzlaştırma kapsamında olan bazı suçlar; huzur ve sükûnu bozma, konut dokunulmazlığının ihlali, kişinin hatırasına hakaret, ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme ve güveni kötüye kullanma gibi sıralanabilmektedir. Uzlaştırma sürecinin sonunda ise ilgili mahkemeye sunmak üzere uzlaştırma raporu hazırlanmaktadır.
  • Tahkim: Uyuşmazlıkların bir hakem tarafından çözülmesi yöntemine tahkim adı verilmektedir. Bu yöntem özellikle uluslararası anlaşmazlıklarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu maksatla kurulmuş ve faaliyet gösteren, birçok uluslararası ve ulusal tahkim kuruluşları da bulunmaktadır. Tahkim, özel ve kurumsal olarak ikiye ayrılmaktadır. Özel tahkim yönteminde, gerekli işler taraflar tarafından yapılmaktadır. Kurumsal tahkimde ise tüm işler seçilen tahkim kuruluşu tarafından gerçekleştirilmektedir.

Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri, uyuşmazlığı yaratan tarafların, uyuşmazlığın çözümünde de etkili olmasını sağlamayı hedeflemektedir. Bu yöntemler ile nerede ise mahkemelerden daha fazla uyuşmazlıklar çözülmekte, mahkemelerin de diğer davalar üzerine daha iyi yoğunlaşması sağlanmaktadır.

Avukatların Tarafları Uzlaştırması

Avukatlık kanununa göre, davanın açılmasından önce ya da dava açıldıktan sonra, avukatlar tarafların uzlaşmasını sağlamak için bir araya getirebilirler. Uzlaşma sağlanmasının ardından sonuçlar bir tutanak altına alınmaktadır. 

Bu tutanakta bulunması gerekenler şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Uzlaştırmaya katılan avukatların ve tarafların bilgileri (ad – soyad, adres, T.C. kimlik numarası ve sicil numaraları gibi)
  • Tutanağın düzenlendiği tarih ve yer
  • Tarafların uyuşmazlığın konusu ile ilgili ileri sürdükleri iddialar ve savunmaların özetleri
  • Uzlaşmanın konusu
  • Uzlaşılan mutabakat ve tarafların sorumlulukları
  • Taraflara doğan haklar ve borçlar
  • Tutanağın, ilam niteliği bulunduğu
  • Avukatlar ile tarafların imzaları ile tutanağın suret sayısı

Uzlaşma sonucunda imzalanan sözleşme ya da tutanağa, iki taraf da uymak zorundadır. Aksi hâlde, bu sözleşme ile alacakların tahsili yoluna gidilebilir. Bu yöntemle uzlaşmanın sağlanması, tarafları uzun ve yorucu hatta masraflı bir mahkeme sürecinden kurtarmış olacaktır. Bu yöntemde taraflar, sadece avukatlara verilecek ücretten sorumlu olacağından, süreç mahkemelere nazaran çok daha ucuza mal olmaktadır.

Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemlerinin Avantaj ve Dezavantajları

Uyuşmazlıkların tarafları, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin uygulanmasında, tam anlamı ile serbesttirler. Bu yöntemlerin, klasik mahkeme yargılama usullerine göre bazı avantajları da bulunmaktadır. 

Bu avantajlardan bazıları, şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Uyuşmazlığın tarafları çözüm sürecinin her safhasına hâkimdirler ve kendileri yönlendirmektedir
  • Çözüm sürecinde gizlilik ilkeleri tam olarak uygulandığı için, daha güvenli ve huzur içinde görüşmeler ilerlemektedir
  • Mahkemelere nazaran daha az masrafla ve çok daha hızlı sonuç alınabilmektedir
  • Çözüm sürecinde geçmişten çok, gelecek tartışıldığı için, sonucun olumlu olması daha kolaydır
  • Kazan – kazan anlayışı ile çözüm süreci yürütüldüğünden, süreçte kaybeden taraf olmamaktadır
  • Sürecin esnek olmasından dolayı, uyuşmazlıkların çözümü için daha değişik yollar bulunabilir

Bu avantajların yanı sıra, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin uygulanmasının bazı dezavantajları da mevcuttur. Bunların başında ise taraflardan birinin isteksiz olması durumunda, anlaşmanın sağlanamamasıdır. Uyuşmazlığın tarafları arasında hukuki ve mali açıdan çok büyük farklar bulunursa, kazanımların eşit olmaması durumu da bulunmaktadır. Son olarak ise hakemin tarafsız olmaması durumunda, istenen sonuca ulaşılamamaktadır.

 

Yazıyı Paylaş

Bu yazıyı okuyanlar bunları da okudu

Kıdem Tazminatı Nedir Kıdem Tazminatı Hesaplama
24 Ağustos 2021

İşçilerin önemli bir güvencesi olan kıdem tazminatı, her dönem gündemi meşgul etmeye devam ediyor. Özellikle kıdem tazminatıyla ilgili gerekli bilgilere sahip olmayan kişiler, bu konuda mağduriyetler yaşıyor ve haklarını yargı yolu ile almaya çalışıyorlar. Bu nedenle sadece işçiler değil, işverenlerin de kıdem tazminatıyla ilgili bilgi sahibi olması gerekiyor. Kıdem Tazminatı Nedir? En basit tanımı ile işçilerin çalıştığı süreler karşılığında hak ettikleri tazminata kıdem tazminatı adı...

Devamını Oku
Müsadere Sistemi Nedir?
24 Ağustos 2021

Ceza kanununda yer alan müsadere sistemi, Osmanlı İmparatorluğu’ndan günümüze kadar uygulanan bir nevi güvenlik tedbiridir. Fatih Sultan Mehmet tarafından uygulamaya başlanılan bu sistem, özellikle rüşvet gibi kanuna aykırı yöntemlerle haksız kazanç elde edenlerin, mal varlıklarına el konulması şeklinde işletiliyordu. Tanzimat fermanı ile yürürlükten kaldırılmış olan müsadere sistemi, günümüz ceza kanununda yerini almaya devam etmektedir. Bu sistem sadece mahkeme kararı ile uygulanabilir ve bir ceza türü...

Devamını Oku
Yağma Suçu Nedir?
24 Ağustos 2021

Başkasının hakimiyeti altında bulunan bir menkulün, tehdit ya da cebir kullanılarak başka kişi veya kişiler tarafından alınmasına gasp veya yağma suçu adı verilir. Yargıtay’ın vermiş olduğu kararlara göre, bu suç sadece menkuller için işlenebilir yani gayrimenkul söz konusu suçun unsuru olamaz. Yağma suçu, hırsızlık suçunun kullanılan yöntem olarak bir türü gibi değerlendirilebilir. Yağma suçunda, hırsızlıktan farklı olarak menkulün tehdit ve cebir kullanılarak, alınması söz konusudur....

Devamını Oku
Call Now Button
Mesajlaşmaya Başla!
Whatsapp Danışma Hattı
Merhaba!
Nasıl Yardımcı Olabiliriz?